Những ngày ở phường Trà Cang (huyện Nam Trà My, Quảng Nam) chúng tôi chứng kiến cảnh người dân mang gà trắng ra các điểm bán hàng hóa đổi gà đen để cúng cái chết xấu.
Đổi gà về cúng ma
Chiều mở màn xuống núi, tại một quán văn phòng phẩm nóc Tắk Lăng, thôn 2, thị trấn Trà Cang khách đến tìm hàng tấp nập.
Họ tới đây chủ chốt tậu rượu về uống sau một ngày lên nương mệt nhọc. Trong đám người đó, có hai người phụ nữ là chị Biển Thị Néo và Đại dương Thị Thiên cầm một con gà tới quán, bộ lông có đốm trắng, đốm quà.
Tôi hỏi: Nhì người mang đến đổi rượu à? Chị Néo đáp theo kiểu nhát gừng: Không hề. Rượu có làng tậu rồi. Vậy đem gà tới khiến gì? Tôi hỏi tiếp. Mình tới đổi gà đem về cúng cái chết xấu.
Nghe vậy, chủ quán chen tham gia cho hay: Trong làng mới có một tuổi teen ăn lá ngón trẫm mình, người địa phương mới chôn cất lúc chiều. Ở đây ăn lá ngón được họ quan điểm là cái chết xấu. Sau khi đưa tham gia rừng ma xong, làng đề nghị làm cho một cái lễ chặn đường ma về. Lễ vật chỉ một con gà, rượu và một số “đồ nghề” do thầy cúng biên soạn ra.
Bà Đại dương Thị Thiên đổi gà trắng lấy gà đen.
Lần theo câu chuyện, chúng tôi được nhân thức, người bất hạnh từ trần là Hồ Văn Thá (16 tuổi) con bà Biển Thị Quen. Theo lời kể, Thá mua đến cái chết vì cực khổ, phụ thân đã khuất, hai mẹ con Thá ở với nhau. Lâu nay, Thá bị bệnh không làm cho được công việc gì, hàng ngày ăn bám tham gia người mẹ. Bi lụy tủi phận đau gầy liên miên, Thá ra sau nhà, hái một nắm lá ngón và lấy một ít muối trắng cho vào miệng. Thá nằm trong khoảng chiều hôm trước, tới trưa hôm sau công chúng mới nhận thấy đã tử vong.
Tôi nói: Thá nghĩ luẩn quẩn thôi mà! Bà Thiên cả quyết: “Trời ơi! Chết xấu chứ chi nữa. Ở đây ăn lá ngón, treo cổ hủ là chết xấu hết. Nó chết do con ma rừng bắt chứ không khách hàng nào làm cho cả. Mỗi cái chết rứa cả làng phải cúng đó. Mà lễ cúng không hề gà trắng, chỉ cúng gà đen nên bản thân phải đem đi đổi”.
Bà Thiên và Néo đưa gà đen về làm cho lễ cúng trục đường bịt ma.
Tôi hỏi tiếp: Gà trắng, cũng như gà đen cả thôi, cúng gà nào chẳng được? Bà Thiên đáp: Không được, trong khoảng lâu người Xê Đăng cúng ma xấu phải là gà đen, giờ bản thân mình theo rứa. Chỉ một cái lông màu trắng mình cũng không cúng được. Tôi hỏi tiếp: Sao không nuôi gà đen mà cúng lại nuôi gà trắng vậy? Bà Thiên cười: Hắn đẻ ra chính mình có nhân thức mô, mà nuôi rồi đi đổi cũng dễ mà.
Cuộc trao đổi tại quán rất sòng phằng giữa chủ quán và cư dân. Con gà được đưa lên bàn cân, nếu trọng lượng thừa ra thì chủ quán trả thêm tiền cho người đổi, còn thiếu người đổi sẽ bù thêm. Người dân không ý kiến gà ngon hay dở, chỉ xem xét đến màu lông của con gà.
Từ bao đời này, người Xê Đăng có tục lệ, người chết xấu có thể bắt người sống. Họ rất sợ con ma sẽ về làng và bắt một người nào đó. Hôm Thá chết, người trong làng giục gia chủ hối hả đưa đi an táng. Chưa cần mẹ Thá lo thì bằng hữu của Thá cùng đám bạn trẻ đã kiếm chiếc chiếu quấn thi hài Thá đưa ra rừng ma. Chấm dứt việc, cả làng khiến cho một lễ cúng chặn ma về được tổ chức ngay tại các con phố đưa Thá ra rừng ma đoạn giáp với làng.
Đám bạn teen sẵn sàng thiết bị cho lễ cúng ngay đoạn đường đưa Thá tham gia rừng ma mai táng.
“Mình là em gái của mẹ Thá, từ nhỏ đến lớn nó hay đến nhà bản thân mình chơi lắm. Giờ phải cúng bịt trục đường nó về để không khách hàng nào bị ma bắt. Ngoài con gà này thì cần thêm rộng rãi rượu lắm để dân chúng ngồi uống. Lễ cúng này sẽ giúp gia đình bản thân mình không bị ma xấu về bắt người. Chính mình làm lễ không cho riêng mái nhà mà mong cả được lặng ổn để con ma khuấy rối”, chị Néo san sẻ.
Người lạ không được tham dự
Lễ cúng ma xấu của người Xê Đăng được tổ đầy đủ lần, cứ nhà này công ty tới nhà khác khiến cho. Nhà cúng ngoài tuyến đường, nhà cúng trong nhà. Như lễ cúng chặn mà xấu về làng, sau khi làm cho con gà hoàn thành, cả làng tập trung ra con đường hôm đưa Thá đi an táng khiến lễ.
Trong khoảng chiều một vài thanh niên trong làng chọn lựa nhì cây đót to, mập chưa trổ bông. Mỗi cây chỉ để lại 7 lá, sau đó gấp cho ngắn lại. Trên cây đót, buộc thêm nhị lá cây rừng to bằng bàn tay và hai chùm cây cối giắt tham gia thân cây đót. Sau khi chấm dứt, họ cắm ngay con đường mòn hôm đưa Thá tham gia rừng ma và thực hiện lễ cúng.
Thầy cúng bắt đầu làm cho lễ
Theo ý kiến của người Xê Đăng, những ai chết xấu làng không thương, sau mỗi cái chết phải chặn các con phố về làng. Còn những người nào chẳng phải chết xấu, làng tìm hòm về mái mai táng đàng hoàng, không bịt tuyến đường làm gì. Khi ngừng các phần chuẩn bị, thầy cúng cầm trên tay một con rựa để gần trán, miệng đọc nhâm nhẩm liên tục bằng tiếng Xê Đăng để khiến cho lễ.
Lúc này, đa số mọi người trong làng đuổi chúng đi với lý do: Người lạ không được vào đây, mời ra ngoài để cho làng hành lễ. Tôi xin: Cho đứng cách thức 20m nhìn vào được không? Một tuổi teen quát: Chẳng ngó nhìn chi hết, cán bộ đi cho. Bà con đã nói rồi, không cho khách hàng nào ngoài làng tham gia cả, đứng trong khoảng xa cũng không được.
Người này phân trần: “Hôm nay làng khiến lễ bịt con đường ma về, để nó về làng bắt người. Trong khoảng đầu năm tới giờ có 2 người chết vì ăn lá ngón rồi. Cứ liên tục như ri thì làng hết người mất thôi, làng không muốn mất thêm một nữa mô. Lễ cúng mong muốn dân làng được an toàn, ma không về quấy rối. Cán bộ là người lạ nếu như tham gia con ma bắt thì tội lắm. Công chúng vừa thương cán bộ, vừa thương dân làng đấy”.
Nói ngừng, người này ngỏ ý thêm: Có một cách muốn tham gia làng thì cán bộ phải tham gia nhưng yếu tố kiện sáng mai mới ra được khỏi làng. Nếu đặt chân tham gia đây mà không chấp hành đúng lễ nghi sẽ bị phạt 1 con trâu, 3 con heo và 10 con gà và rượu. Giờ cán bộ lựa chọn phương pháp nào? Người này hỏi. Nghe vậy, tôi bảo đồng nghiệp bản thân mình đi ngay.
Đem chuyện hỏi một chủ quán sắm sửa tại đây thì người này kể: Cung phi chồng họ lên đây gần 10 năm buôn bán, những người trong nóc quá thân quen. Thế nhưng mỗi khi lễ cúng ma xấu họ cũng không cho vào, huống biển là người lạ như chúng tôi. Bởi họ quan điểm, sự có mặt của người khác sẽ không tốt cho làng, phần con mà theo người lạ để làm cho hại, như vậy làng cũng không muốn. Do đó, họ kiêng cữ việc này.
Người Xê Đăng uống rượu bằng cốc, thay nước.
Người này kể tiếp: Cách đây mấy năm, khi đang khiến công trình tuyến đường cho người dân, một hôm ống dẫn nước tự chảy trên núi bị hỏng. Người anh nuôi đám công nhân đi sửa thì không may tham gia làng lúc đang cúng ma xấu. Thấy người lạ, cả làng giữ lại không cho ra ngoài, mặc dầu đã cố giải thích.
“Thấy đi lâu không về, đại chúng sợ chạm chán chuyện rủi ro liền kéo nhau đi mua. Lần theo đường ống dẫn nước, khi tới làng thấy quần chúng đang công ty lễ cúng, anh nuôi ở trong đó. Nhân thức sự việc, dân chúng xin làng cho anh nuôi về nhưng họ một mực không cho, còn chúng tôi bị đuổi thẳng tay. Bởi thế, đến sáng mai anh nuôi mới đi về trong trạng thái say xỉn. Bởi khi tham gia làng, họ mời uống rượu thâu đêm”, chủ quán này kể.
Nguồn: Đắc Thành (Nông nghiệp VN)
Đọc thêm: váy ngủ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét